Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, kallar eftir því í áramótapistli að árið í ár verði gert að ári barnsins, og það helgað baráttunni gegn fátækt barna og aðgerðum til að bæta hag þeirra. Sonja Ýr ræddi þetta, og skýrslu um brúun umönnunarbilsins, á Morgunvaktinni.
Arthúr Björgvin Bollason sagði frá árinu framundan í Þýskalandi, meðal annars kosningum í fimm fylkjum landsins. Hann talaði líka um víðtækt rafmagns- og hitaleysi í Berlín, sem var vegna skemmdarverka.
Um áramótin færðist Listasafn Einars Jónssonar undir hatt Listasafns Íslands. Því verður fagnað með þrettándagleði síðar í dag. Ingibjörg Jóhannsdóttir, safnstjóri Listasafns Íslands, og Edda Kristín Sigurjónsdóttir, garðyrkjufræðingur og myndlistarkona, komu í þáttinn.
Tónlist:
Hot Eskimos - Álfar.
Hot Eskimos - Fjöllin hafa vakað.
Reinhard Mey - Es schneit in meinen Gedanken.
Þrjú á palli - Ólafur Liljurós.
07:30
08:30
Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.
Trausti ræðir fagurfræði, mannúð og tilfinningar í tengslum við arkitektúr. Hann segir einnig frá sýningu sem verður í Hönnunarsafninu þar sem hann sýndir ornament sín.
Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.
netfang: [email protected]
Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.
Jasmina Vajzovic stjórnmálafræðingur kom í þáttinn í dag en hún hefur áralanga reynslu af því að vinna í málefnum innflytjenda, hælisleitenda og flóttafólks auk þess að vera sjálf innflytjandi, en fjölskylda hennar þurfti að flýja heimkynni sín í Bosníu undan stríðsátökum á tíunda áratugnum. Hún hefur verið dugleg að tjá sig og svara umræðu um innflytjendur sem hefur farið vaxandi hér á landi og reyndar víðar. Hún hefur innsýn og reynslu sem fáir hafa í þessum málaflokki. Hún hefur til dæmis bent á að frjálslega sé oft farið með tölur og tölfræði og hugtök í þessari umræðu sem hún útskýrði í þættinum í dag.
Einar Sveinbjörnsson kom svo í veðurspjallið í dag. Hann tala fyrst lítillega um veður nýliðins árs. Hitametið margumtalaða og sveiflunan milli ára frá 2024 til 2025. Svo er það veturinn í Evrópu og gömlu mýtuna um þegar það er kalt á Íslandi er milt í Evrópu og öfugt. Á það ekki við nú? Svo að lokum talaði Einar um rakann í loftinu og þurrt inniloftið. Skilgreiningar eins og rakastig og daggarmark lofts.
Tónlist í þættinum:
Byrjaðu í dag að elska / Geirfuglarnir (Rokkmúsirnar)
Hver stund með þér / Kvartett Einars Scheving og Ragnheiður Gröndal (Einar Valur Scheving)
Unforgettable / The Ink Spots (Irving Gordon)
UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON
Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.
Útvarpsfréttir.
Fyrrverandi forseti og nýr forseti segjast báðir fara með völdin í Venesúela, sem og Bandaríkjaforseti. Venesúelamenn bíða milli vonar og ótta um hvað framtíðin ber í skauti sér.
Fulltrúar þrjátíu og fimm ríkja eru komnir til fundar í París, þar sem búist er við sameiginlegri yfirlýsingu um vopnahlé og friðarskilmála í Úkraínu. Kristrún Frostadóttir sækir leiðtogafundinn.
Formaður Flokks fólksins boðar breytingar á ríkisstjórninni á föstudaginn. Hún útilokar ekki að skipta sjálf um ráðuneyti.
Framboðsfrestur í leiðtoga-prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík rann út á hádegi. Hildur Björnsdóttir oddviti Sjálfstæðismanna í borginni sækist ein eftir efsta sætinu.
Þrettándabrennur eru víða í dag. Þjóðfræðingur segir þó að minna fari fyrir hátíðahöldum á þrettándanum en áður.
Fulltrúi í skipulags- og umhverfisráði Kópavogsbæjar telur óánægju íbúa á Kársnesi með gerð stofnstígs fyrir gangandi og hjólandi vegfarendur skrifast á skort á upplýsingum frá bænum, stígurinn auki lífsgæði Kópavogsbúa.
Engar öryggisskoðanir, úttektir á húsnæði eða eldvarnareftirlit hafði farið fram á bar í skíðabæ í Sviss í fimm ár þar sem 40 létust í eldsvoða á nýársnótt.
Málverk eftir Kristínu Jónsdóttur hangir á þeim vegg sem oftast er myndaður á Bessastöðum, skipta á um málverk þar árlega.
Landsliðsþjálfari karla í handbolta, er ánægður með undirbúninginn fyrir EM. Það skýrist þó ekki almennilega fyrr en í komandi vináttuleik gegn Slóveníu hvar liðið stendur. EM hefst eftir 10 daga.
Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.
Við höldum áfram umræðu um Venesúela í þætti dagsins og beinum nú sjónum að olíunni þar, en Venesúela hefur yfir að ráða stærstu olíulindum heims.
Rætt er við Brynjólf Stefánsson, sjóðstjóra og sérfræðing í hrávörum, og Hólmfríði Garðarsdóttur, prófessor við Háskóla Íslands.
Umsjón: Ingvar Þór Björnsson
Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.
Netfang: [email protected]
Aðgreindur hjóla- og göngustígur, Kársnesstígur, hefur verið tilefni umræðna meðal íbúa Kópavogs undanfarnar vikur. Stígurinn á að tengjast Fossvogsbrú, fyrstu stóru framkvæmdinni í fyrsta áfanga Borgarlínu, sem tengir vesturhluta Kópavogs og Reykjavíkur yfir Fossvog. Í nóvember samþykkti bæjarstjórn Kópavogs tillögu að nýju deiliskipulagi fyrir stíginn, Kársnesstíg, sem kynnt var fyrir íbúum í lok sama mánaðar. Finnur Pálmi Magnússon, hjólreiðamaður, Kópavogsbúi og stjórnarmaður í Útivistarsamtökum Kársness, fór yfir kosti og galla nýs Kársnesstígs með okkur.
Jón Gunnar Þorsteinsson, ritstjóri Vísindavefsins kíkti við í síðari hluta þáttar og sagði okkur hvað vakti mesta athygli á Vísindavefnum árið 2025. Þar var ýmislegt sem tengist samfélagsumræðunni á árinu en annað sem kom skemmtilega á óvart.
Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon.
Tónlist þáttarins:
BENNI HEMM HEMM feat. RETRO STEFSON - FF ekki CC.
LOU REED - Caroline Says II.
Fleet Foxes - Helplessness Blues (#6 plata vikunnar (Helplessness Blues) maí 2011).
Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson
Eftir að Borgar Magnason kynntist kontrabassanum voru örlög hans ráðin, ekkert komst að nema tónlist upp frá því. Á síðustu árum hefur hann starfað með fjölda tónlistarmanna og helst samið tónlist fyrir verkefni annarra, fyrir myndlist, kvikmyndir og leikhús, en setur líka saman músík fyrir sjálfan sig þegar færi gest.
Lagalisti:
Óútgefið - Voyages / Cue 2
Óútgefið - Faðirinn: Eftirleikur
Óútgefið - Smán: Harmljóð
Óútgefið - Skriða (brot)
Come Closer - Going Gone
Óútgefið - Voyages / Cue 15
Óútgefið - Sometimes We Look Up
Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.
Í þættinum er gluggað í frásögn sem skáldið Bólu-Hjálmar ritaði eftir Höskuldi Jónssyni bónda, vinnumanni og sjómanni sem lýsir lífsbaráttunni í upphafi 19. aldar, þar á meðal gríðarlegu snjóflóði gróf bæ hans á kaf, svo kona hans og börn voru þar innilokuð í 18 daga.
Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.
Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.
Á sunnudag tekur svokallað Tónfölsunarverkstæði yfir Salinn í Kópavogi. Á verkstæðinu starfar hópur ungs tónlistarfólks sem hefur sérhæft sig í svokölluðum sögulegum spuna, en hópurinn býður áheyrendum upp á tónlist af fjölbreyttu tagi og stíl, en af óljósum uppruna. Við lítum inn á Tónfölsunarverkstæðið og forvitnumst nánar um málið. Við höldum líka áfram með bókarýnina, að þessu sinni rýnir Soffía Auður Birgisdóttir í skáldsögu Fríðu Ísberg, Huldukonuna. Katla Ársælsdóttir fjallar um hina umtöluðu Óristeiu, í leikstjórn Benedicts Andrews, sem frumsýnd var í Þjóðleikhúsinu um jólin og við förum á flakk í dag með Henný Hafsteinsdóttur minjaverði Reykjavíkur. Að þessu sinni hittum við Henný framan við byggingu sem eitt sinn var mikil umferðamiðstöð og hálfgert móttökuhúsnæði borgarinnar fyrir ferðamenn. Þetta er að sjálfsögðu BSÍ, sem Gunnar Hansson hannaði um miðja síðustu öld.
Popp og pólitík
Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.
Lestu Djöflana eftir Dostojevskí til að skilja samtímann, segir þáttastjórnandi bókaþáttarins á Rás 1. Við fáum bókameðmæli í þætti dagsins, lista af bókum til að lesa árið 2026, The First Bad Man eftir Miröndu July, Perfection eftir Vincenzo Latronico og Hlutirnir eftir Georges Perec.
Elín Hansdóttir hannaði leikmyndina í Óresteiu sem nú er í sýningu í Kassanum í Þjóðleikhúsinu. Leikstjórn er í höndum Benedict Andrews og leikurinn í höndum kröftugs fimm manna leikhóps, sem fer með öll hlutverkin. Við ræðum við Elínu um þessa mögnuðu leikmynd sem er rústað og svo aftur sett saman fyrir hverja sýningu.
Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.
Um áramót tók gildi reglugerð sem hefur það að markmiði að útrýma riðuveiki í íslensku sauðfé. Gamlar aðferðir við að leita uppi riðusmit verða úr sögunni en þess í stað rækta bændur fjárstofn með mótstöðu gegn riðuveiki.
Við fjöllum líka um viðbrögð stjórnarandstöðunnar á Grænlandi við ásælni Bandaríkjaforseta - hún sakar formann landsstjórnar um kjarkleysi.
Sjö fatlaðir einstaklingar hafa stefnt Reykjavíkurborg og vilja að hún greiði þeim miskabætur. Þau eiga það sameiginlegt að hafa beðið árum saman eftir húsnæði og litlar upplýsingar fengið um stöðu sína. Þörf er á viðhorfsbreytingu, segir formaður Þroskahjálpar.
Það er þrettándinn, síðasti dagur jóla, sól hækkar á lofti og jólasveinarnir eru á hraðferð til fjalla. Hátíðin verður kvödd af einvalaliði söngvara og tónlistarmanna. Sniglabandið, Friðrik Ómar, Stefán Karl , Björgvin Halldórsson, Haukur Heiðar, Ríó tríó, Diddú, Óskar Pétursson, Grettir Björnsson, Grétar Geirsson, Ari Jónsson, Steinar Berg, Laddi, Ómar Ragnarsson, Helga Möller, Haukur Morthens, Ragnar Bjarnason, Eivör, Geir Ólafsson, Bogomil Font, Kristinn Sigmundsson o.fl. halda gleði hátt á loft.
Umsjón: Svanhildur Jakobsdóttir.
Áður á dagskrá 2013.
Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins
Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins
Tónlistin í þættinum:
Álfadans (Nú er glatt í hverjum hól), lag eftir Helga Helgason við texta eftir Sæmund Eyjólfsson. Kristinn Hallsson syngur, og Sinfóníuhljómsveit Íslands leikur, stjórnandi er Þorkell Sigurbjörnsson.
Stúdíóupptaka úr safni útvarps: Á þrettándakvöldi 1971
Ólafur reið með björgum fram, þjóðlag og þjóðvísa. Svala Nielsen, Sigurveig Hjaltested og Kristinn Hallsson syngja einsöng með Sinfóníuhljómsveit Íslands. Stjórnandi er Þorkell Sigurbjörnsson.
Stúdíóupptaka : Á þrettándakvöldi 1971
Nú líður kvöldið, lag eftri O. Jacobsen, höfundur texta er ókunnur. Kristinn Hallsson syngur með Sinfóníuhljómsveit Íslands. Stjórnandi er Þorkell Sigurbjörnsson.
Stúdíóupptaka : Á þrettándakvöldi 1971
Ljósið kemur langt og mjótt. Þjóðlag í útsetningu eftir Jón Ásgeirsson. Einsöngvarakórinn syngur ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands, Jón Ásgeirsson stjórnar.
Hljóðritun gerð fyrir Ríkisútvarpið, (Þjóðlagakvöld) 1994.
Ísland. Þjóðlag í útsetningu eftir Jón Ásgeirsson, sungið við ljóð Jónasar Hallgrímssonar. Einsöngvarakórinn syngur ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands, Jón Ásgeirsson stjórnar.
Hljóðritun gerð fyrir Ríkisútvarpið, (Þjóðlagakvöld) 1994.
Hvað er svo glatt. Lag eftir C.E.F. Weyse. Ljóðið orti Jónas Hallgrímsson.
Flytjendur eru tónlistarhópurinn Gadus Morhua sem er svo skipaður: Björk Nielsdóttir, langspil; Steinunn Arnbjörg Stefánsdóttir, barokkselló, söngur; Eyjólfur Eyjólfsson, þverflauta.
Hljóðritun gerð fyrir Ríkisútvarpið: "Fjárlögin í fínum fötum" 2023.
Bjarmar aftur, lag eftir Tómas Guðna Eggertsson við ljóð Sigurbjargar Þrastardóttur. Sigríður Thorlacius syngur ásamt félögum úr Schola Cantorum, Davíð Þór Jónsson leikur á píanó og Þórður Högnason á kontrabassa. Hljóðritað 2017.
Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.
Netfang: [email protected]
Aðgreindur hjóla- og göngustígur, Kársnesstígur, hefur verið tilefni umræðna meðal íbúa Kópavogs undanfarnar vikur. Stígurinn á að tengjast Fossvogsbrú, fyrstu stóru framkvæmdinni í fyrsta áfanga Borgarlínu, sem tengir vesturhluta Kópavogs og Reykjavíkur yfir Fossvog. Í nóvember samþykkti bæjarstjórn Kópavogs tillögu að nýju deiliskipulagi fyrir stíginn, Kársnesstíg, sem kynnt var fyrir íbúum í lok sama mánaðar. Finnur Pálmi Magnússon, hjólreiðamaður, Kópavogsbúi og stjórnarmaður í Útivistarsamtökum Kársness, fór yfir kosti og galla nýs Kársnesstígs með okkur.
Jón Gunnar Þorsteinsson, ritstjóri Vísindavefsins kíkti við í síðari hluta þáttar og sagði okkur hvað vakti mesta athygli á Vísindavefnum árið 2025. Þar var ýmislegt sem tengist samfélagsumræðunni á árinu en annað sem kom skemmtilega á óvart.
Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon.
Tónlist þáttarins:
BENNI HEMM HEMM feat. RETRO STEFSON - FF ekki CC.
LOU REED - Caroline Says II.
Fleet Foxes - Helplessness Blues (#6 plata vikunnar (Helplessness Blues) maí 2011).
Kaflar úr bók Ólafs Ólafssonar kristniboða
Helgi Elíasson bankaútibstj. las árið 1977
frá Veðurstofu Íslands
Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.
netfang: [email protected]
Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.
Jasmina Vajzovic stjórnmálafræðingur kom í þáttinn í dag en hún hefur áralanga reynslu af því að vinna í málefnum innflytjenda, hælisleitenda og flóttafólks auk þess að vera sjálf innflytjandi, en fjölskylda hennar þurfti að flýja heimkynni sín í Bosníu undan stríðsátökum á tíunda áratugnum. Hún hefur verið dugleg að tjá sig og svara umræðu um innflytjendur sem hefur farið vaxandi hér á landi og reyndar víðar. Hún hefur innsýn og reynslu sem fáir hafa í þessum málaflokki. Hún hefur til dæmis bent á að frjálslega sé oft farið með tölur og tölfræði og hugtök í þessari umræðu sem hún útskýrði í þættinum í dag.
Einar Sveinbjörnsson kom svo í veðurspjallið í dag. Hann tala fyrst lítillega um veður nýliðins árs. Hitametið margumtalaða og sveiflunan milli ára frá 2024 til 2025. Svo er það veturinn í Evrópu og gömlu mýtuna um þegar það er kalt á Íslandi er milt í Evrópu og öfugt. Á það ekki við nú? Svo að lokum talaði Einar um rakann í loftinu og þurrt inniloftið. Skilgreiningar eins og rakastig og daggarmark lofts.
Tónlist í þættinum:
Byrjaðu í dag að elska / Geirfuglarnir (Rokkmúsirnar)
Hver stund með þér / Kvartett Einars Scheving og Ragnheiður Gröndal (Einar Valur Scheving)
Unforgettable / The Ink Spots (Irving Gordon)
UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON
Popp og pólitík
Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.
Lestu Djöflana eftir Dostojevskí til að skilja samtímann, segir þáttastjórnandi bókaþáttarins á Rás 1. Við fáum bókameðmæli í þætti dagsins, lista af bókum til að lesa árið 2026, The First Bad Man eftir Miröndu July, Perfection eftir Vincenzo Latronico og Hlutirnir eftir Georges Perec.
Elín Hansdóttir hannaði leikmyndina í Óresteiu sem nú er í sýningu í Kassanum í Þjóðleikhúsinu. Leikstjórn er í höndum Benedict Andrews og leikurinn í höndum kröftugs fimm manna leikhóps, sem fer með öll hlutverkin. Við ræðum við Elínu um þessa mögnuðu leikmynd sem er rústað og svo aftur sett saman fyrir hverja sýningu.
